1981’de Rubik Küp her yerdeydi. Milyonlarcası satılıyordu ama neredeyse kimse onu çözmeyi bilmiyordu: İnternet ya da video yoktu, dolaşımdaki birkaç çözümü anlamak da zordu. O yıl, küpü en çok insana çözmeyi öğreten kitaplardan birini 13 yaşında Londralı bir öğrenci yazdı: Patrick Bossert.
Bir kayak tatilinden kitapçılara
Patrick küple 1981 baharında, ailesiyle İsviçre’de yaptığı bir kayak tatilinde tanıştı. Birkaç gün içinde onu kendi başına çözmeyi başardı. Londra’ya dönünce yöntemini okul arkadaşlarına birkaç sayfalık talimatlarla anlatmaya başladı ve fikir sonunda Penguin yayınevine ulaştı.
Kitabı You Can Do the Cube (“Küpün üstesinden gelebilirsin”), aynı yıl Penguin’in çocuk dizisi Puffin’den çıktı. Büyük bir başarı oldu: Kaynakların çoğu bir buçuk milyondan fazla satıştan söz ediyor ve Patrick öğrencilikten çok satan yazarlığa geçti; televizyonda ve basında röportajlar verdi.
80’ler üzerine bir dizide 2012’de yayımlanan bu videoda (İngilizce) Patrick bunu nasıl yaşadığını kendisi anlatıyor:
Videonun başı biraz tuhaf ama dayanmaya değer.
Yöntemi nasıldı?
Kitap küpü aşama aşama çözüyordu: Önce bir yüzün köşeleri, sonra o yüzün kenarları, ardından eksik köşeler ve en son kalan kenarlar. Her aşamanın, onun “numara” dediği kendi hamle dizileri vardı. Kitap siyah beyaz basılmıştı; bu yüzden renkler desenlerle gösteriliyor, hamleler de kendi sembolleriyle belirtiliyordu.
Bugünden bakınca uzun bir yöntem: Otuzdan fazla hamle dizisi var ve bazıları yirmi hamleyi geçiyor. Ama onu başarılı kılan bir şey vardı: Bir çocuk tarafından çocuklar için yazılmıştı ve hiçbir şeyi bilindik saymadan her adımı açıklıyordu.
Bana tanıdık gelen bir hikâye
Küpü çözmeyi öğrendiğimde ben de kendi yöntemimle sınıf arkadaşlarıma öğretmeye başlamıştım (bunu Hakkımda sayfasında anlatıyorum). Bu sitede hâlâ yapmaya çalıştığım şey de bu: Çözümün, önce karmaşık bir notasyon öğrenmeye gerek kalmadan anlaşılması. Bu yüzden Rubik Küp çözümümüz her adımı çizimlerle, 7 adımda ve ezberlenecek az sayıda hamleyle anlatıyor.
Patrick Bossert’e ne oldu?
Patrick problem çözme tutkusunu korudu ama başka bir alanda: Yayınevine göre şirket danışmanlığına yöneldi ve büyük bir teknoloji şirketinde strateji direktörü oldu. Kitabı hâlâ ikinci el ve e-kitap olarak bulunabiliyor; küpün tarihini toplayanlar için küçük bir hazine.
Bu hikâye ilginizi çektiyse, küpün mucidinin bile zorlandığını bilmek hoşunuza gidecek: Ernő Rubik kendi bulmacasını ancak bir ayı aşkın sürede çözebildi.